محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
368
خلاصة الحكمة ( فارسى )
جوشِش : ( امص ) . غليان . جوش داشتن . به جوش آمدن . ( يادداشت به خط مرحوم دهخدا ) . جَوع : ( ع . مص ) . گرسنه گردانيدن . تشنه گرديدن و مشتاق شدن : ( منتهى الارب ) . جُوَّع : ( ع . ص ) . جِ جائع . ( منتهى الارب ) جوع : ( ع . مص ) . گرسنه شدن . ( تاج المصادر بيهقى ) . ( امص ) . گرسنگى . ( منتهى الارب ) . - جوع البَقَر : نوعى از جوع . - جوع الكلب : نوعى از جوع . جو مقشر : جو سپيدكرده . ( ناظم الاطباء ) . جو پوست كنده . بلغور جو . ( يادداشت به خط مرحوم دهخدا ) . جَوهَر : ( معرب ، ا ) . گوهر . ( مهذب الاسماء ) . هر سنگ كه از آن منفعتى برآيد همچو الماس و ياقوت و لعل و امثال آن ، معرب گوهر است كه مرواريد باشد . ( منتهى الارب ) . هر يك از سنگهاى نفيسه همچون الماس و ياقوت و امثال آن . ( برهان ) . جوهرهء يكى آن . ج جواهر . ( منتهى الارب ) . جَوهَر : ( معرب ، ا ) . گوهر . ( مهذب الاسماء ) . ج جواهر . ( منتهى الارب ) . اصل . ( منتهى الارب ) . نژاد . ( منتهى الارب ) . ( اصطلاح منطق و فلسفه ) . آنچه به ذات خود قائم باشد . ضد عَرَض . ( منتهى الارب ) . وجود مطلق و موجود لا فى موضوع و موضع . ( برهان ) . جوهر ماهيتى است كه هرگاه در اعيان وجود پيدا كند در موضع نيست و آن منحصر به پنج است هيولى ، صورت ، جسم ، نفس و عقل زيرا جوهر يا مجرد است يا غير مجرد ، قسمت نخست يا متعلق به بدن است علاقهء تدبير و تصرف يا متعلق نيست . اولى عقل و دومى نفس است . و قسم دوم از شق اول و آن جوهرى كه مجرد نباشد يا مركب است يا نيست اولى جسم است و دومى يا حال است يا محل است . اولى صورت است و دومى هيولى است و اين حقيقت جوهرى در اصطلاح اهل الله نفس رحمانى و هيولاى كلى ناميده مىشود . جوهر منقسم مىشود به بسيط روحانى چون عقول و نفوس مجرد و به بسيط جسمانى چون عناصر و به مركب در عقل نه در خارج چون ماهيات جوهرى مركب از جنس و فصل و به مركب در عقل و در خارج چون مولدات سه گانه . ( تعريفات علامهء جرجانى ) . در اساس الاقتباس آمده : در رسم جوهر گفتهاند : جوهر موجودى است نه در موضوع ، و مراد از اين عبارت نه آن است كه وجود داخل است در مفهوم جوهر ، چه مفهوم جوهر را جزء نيست ، چنان كه گفتيم ، و الّا آن جنسى عالى نبود ، و نه آن كه وجود لازم